Werkt u in een omgeving waar brandbaar stof vrijkomt — zoals hout, graan, suiker, kunststof of farmaceutische poeders? Dan geldt voor u de ATEX-richtlijn (2014/34/EU). Het gebruik van een gewone industriële stofzuiger is in die omgevingen wettelijk verboden. In dit artikel leggen we uit wanneer u precies een ATEX-stofzuiger nodig heeft, hoe de zonering werkt en wat de gevolgen zijn als u dit negeert. Voor stofzone 22 kunt u bij ZUVAC een ATEX-stofzuiger huren of een ATEX-stofzuiger kopen.
Wat is ATEX?
ATEX staat voor ATmosphères EXplosibles en is de Europese richtlijn voor apparaten en beschermingssystemen in explosiegevaarlijke omgevingen. In Nederland is de richtlijn geïmplementeerd in het Arbobesluit (artikel 3.5f). Als werkgever bent u verplicht uw werkomgeving te beoordelen en bij explosierisico uitsluitend ATEX-gecertificeerd gereedschap te gebruiken.
Wanneer is een ATEX-stofzuiger verplicht?
Een ATEX-stofzuiger is verplicht zodra u werkt in een zogenaamde explosiegevaarlijke zone. Voor stof gelden twee zones:
- Zone 21 — brandbare stofatmosfeer is regelmatig of langdurig aanwezig (bijv. direct bij een frees- of zaagproces)
- Zone 22 — brandbare stofatmosfeer kan occasioneel voorkomen (bijv. bij onderhoud of reiniging)
In beide zones is een gewone elektrische stofzuiger verboden. Een elektrische vonk of statische ontlading is voldoende om een explosie te veroorzaken bij concentraties brandbaar stof in de lucht.
Welke sectoren zijn het vaakst getroffen?
De ATEX-verplichting geldt in praktisch elke sector waar droge, brandbare materialen worden verwerkt:
- Houtverwerkende industrie — houtstof is een van de meest explosieve stofsoorten
- Graan- en meelverwerking — graanstof in silo’s en maalderijen veroorzaakte historisch veel explosies
- Suikerindustrie — suikerstof is extreem brandbaar
- Farmaceutische industrie — actieve farmaceutische ingrediënten (API’s) zijn vaak brandbaar poeder
- Kunststof- en rubberproductie — fijn polymeerstof bij spuitgieten en frezen
- Chemische industrie en petrochemie
- Voedingsmiddelensector — cacao, koffie, melkpoeder, kruiden
Hoe weet u in welke zone u werkt?
De zonering moet worden vastgesteld door een gecertificeerde veiligheidskundige of arbodienst. Zij maken een explosieveiligheidsdocument (EVD) op, wat wettelijk verplicht is voor elke werkgever die met explosiegevaarlijke stoffen werkt. In dit document staat per ruimte en per proces de ATEX-zone en welk gereedschap is toegestaan.
Twijfelt u? Neem contact op met uw arbodienst of de Inspectie SZW.
Wat zijn de gevolgen van niet-naleving?
De Inspectie SZW (Nederlandse Arbeidsinspectie) handhaaft de ATEX-richtlijn actief. Bij een controle of — erger — bij een incident waarbij een niet-gecertificeerde stofzuiger betrokken is, kunt u rekenen op:
- Boetes tot €13.500 per overtreding
- Tijdelijke stillegging van de productie
- Aansprakelijkheid bij letsel of schade
- Problemen met uw bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering
Wat maakt een stofzuiger ATEX-gecertificeerd?
Een ATEX-stofzuiger is volledig vonkvrij ontworpen: antistatische materialen, geaarde constructie, iskerveilige motor en beschermd schakelmateriaal. De machine wordt getest en gecertificeerd door een genotificeerde instantie zoals TÜV, DEKRA of SGS.
De ZUVAC Guardian-E52 beschikt over certificaatnummer TÜV IT 16 ATEX 050 X en is goedgekeurd voor Zone 22. Specificaties: 5,2 kW motor (400V), 2.000 mmH₂O vacuümdruk, 180 liter container, 99% filtratie-efficiëntie.
Huren of kopen?
Voor incidentele projecten of tijdelijke ATEX-werkzaamheden is huren de slimste keuze. De ZUVAC Guardian-E52 is beschikbaar voor verhuur vanaf €225 per dag. Voor structureel dagelijks gebruik loont aankoop (€8.995). ZUVAC levert door heel Nederland.
Meer informatie over de ZUVAC ATEX-stofzuiger · Direct een offerte aanvragen
Veelgestelde vragen
Is een ATEX-stofzuiger ook verplicht voor Zone 20?
Zone 20 (brandbare stofatmosfeer continu aanwezig) vereist apparatuur van categorie 1D. Dit zijn zeldzame, zwaar gecertificeerde machines. De meeste industriële toepassingen vallen in Zone 21 of 22. Neem voor Zone 20 contact op met een gespecialiseerde leverancier.
Hoe lang is een ATEX-certificaat geldig?
ATEX-certificaten hebben geen vaste vervaldatum, maar u bent verplicht de machine periodiek te keuren en te onderhouden. Bij verhuur bij ZUVAC levert u altijd een machine met geldig certificaat.
Mag ik een gewone industriële stofzuiger gebruiken als ik af en toe met brandbaar stof werk?
Nee. Zodra de ruimte als Zone 21 of Zone 22 is geclassificeerd, geldt de ATEX-verplichting altijd — ook bij incidentele werkzaamheden. “Af en toe” is geen vrijstelling onder de wet.
